Kök
زيد
Kur'an'da 61 yerde, 59 ayette geçer.
Önerilen okuma
Kur'an içi çıkarımMevcut olana, belirli bir esasa göre ilave yapıp derecesini ilerletmek.
Kimi yerde sayıca/miktarca ekleme söz konusudur (12:65; 18:25; 37:147); kimi yerde nitel ve içsel derecenin ilerlemesi görülür (3:173; 48:4). Başka yerlerde ise yük, günah veya cezanın katlanması anlatılır (16:88; 78:30).
Somuttan soyuta
Somut ölçü ve miktara eklemeden (12:65; 18:25) bedensel/yaratılışsal genişlemeye (2:247; 35:1), oradan iman, hidayet yahut nefret ve günah gibi içsel hallerin yoğunlaşmasına geçer (8:2; 35:42).
Anlam alanları · 5
Somut ölçü/miktara ekleme
Var olan sayıya, süreye veya ölçeğe fazla birim eklemek.
Yaratılış/kuvvet ve beden payının genişlemesi
Fizikî yapı, güç veya yaratılışta mevcut kapasiteye üstten bir pay eklenmesi.
İman, hidayet ve huşûnun yoğunlaşması
Doğru yönelişin mevcut temeli üzerine yeni katmanlar gelmesi.
Sapma, günah ve nefretin birikmesi; cezanın katlanması
Olumsuz hallerin üst üste binerek şiddet ve hacim kazanması.
İlâhî fazl ve ecirde ziyade
Verilen ücrete veya nimete, fazladan pay ilavesi.
Biçimlerin kullanımı
- زَادَ
- Mevcut bir şeye/kimseye ek pay katmak ya da bir durumun daha ileri bir düzeye geçmesi.
- ٱزْدَادُ
- Öznenin kendi içinde birikerek çoğalması; derecenin kendiliğinden yükselmesi.
- زِيَادَة
- Esas olana eklenen fazla pay/sürplus; tabana eklenen fazlalık.
- مَّزِيد
- İlave edilecek/edilmiş fazladan pay; daha fazlasına açık kalan kısım.
Güven: Güçlü · incelenen 59 ayetin 50'i açıklandı (%85)
Kök, farklı bağlamlarda geniş bir nazîr ağıyla tutarlı biçimde ‘mevcuda ek kat’ anlamını taşır.
Açık soru: 10:26’daki ‘ziyâde’nin mahiyeti metinde belirlenmez; nitel mi nicel mi olduğu açık değildir.
Bu okuma Arapça metinden ve kökün geçtiği ayetlerden çıkarıldı; meal yalnızca yardımcı olarak kullanıldı. Ayete dayanmayan iddialar otomatik silindi. Ayetlere tıklayıp kendin tart.
Mekkî · 39Medenî · 20
fiil · 57isim · 4
Yoldaş kökler
Aynı ayetlerde bu kökle en sık birlikte geçenler. Bu bir istatistiktir, eş anlam iddiası değildir — farkı ders ortaya koyar.
Aldığı yüzler · 46
Aynı üç harf, bu kadar farklı kelime veriyor. Anlam ailesi burada görünür — sözlük anlamıdır, hüküm değildir.
يَزِيدُ4وَيَزِيدُهُم3زَادَهُم3ٱزدَادُواْ2لِيَزدَادُوٓاْ2وَلَيَزِيدَنَّ2فَزَادَتهُم2زِدنَٰهُم2يَزِيدُهُم2وَيَزِيدَهُم2تَزِدِ2فَزَادَهُمُ1وَسَنَزِيدُ1وَزَادَهُ1فَزَادَهُم1وَزَادَكُم1سَنَزِيدُ1زَادَتهُم1زِيَادَةٞ1زَادُوكُم1زَادَتهُ1وَزِيَادَةٞ1وَيَزِدكُم1تَزِيدُونَنِي1زَادُوهُم1وَنَزدَادُ1تَزدَادُ1لَأَزِيدَنَّكُم1وَزِدنَٰهُم1وَٱزدَادُواْ1وَيَزِيدُ1زِدنِي1وَزَادَهُم1يَزِيدُونَ1فَزِدهُ1نَزِد1نَّزِد1مَّزِيدٖ1مَزِيدٞ1يَزِدهُم1
Geçtiği ayetler · ilk 30
- 2:10Kalplerinde hastalık vardır. Allah da onların hastalığını arttırmıştır. Yalan söylemelerine karşılık onlara elem verici bir azab vardırفَزَادَهُمُ
- 2:58Hani bir zamanlar "Şu şehre girin de onun nimetlerinden dilediğiniz şekilde bol bol yiyin ve kapıdan secde ederek girin ve "hıtta" (bizi bağışla!) deyin ki, size, hatalarınızı mağfiret ediverelim, iyilik yapanlara nimetlerimizi daha da arttıracağız" dedikوَسَنَزِيدُ
- 2:247Peygamberleri onlara: "Allah, size hükümdar olmak üzere Talût'u gönderdi." demişti. Onlar: "Ona bizim üzerimize hükümdar olmak nereden geldi? Oysa hükümdarlığa biz ondan daha lâyıkız, ona maldan bir genişlik, bir bolluk da verilmemiştir." dediler. Peygamberleri de "Onu sizin başınıza Allah seçmiş ve ona bilgi ve vücut bakımından bir güç, bir genişlik vermiştir." dedi. Hem Allah, mülkünü dilediğine verir. Allah'ın rahmeti geniştir, o her şeyi bilirوَزَادَهُ
- 3:90Şüphesiz imanlarının arkasından küfreden, sonra da küfrünü artırmış olanların tevbeleri asla kabul olunmaz. İşte onlar sapıkların ta kendileridirٱزدَادُواْ
- 3:173İnsanlar onlara: "Düşmanlarınız size karşı ordu topladı, onlardan korkun." dediklerinde, bu, onların imanını artırdı ve şöyle dediler: "Allah bize yeter. O ne güzel vekildirفَزَادَهُم
- 3:178Kâfirler, kendilerine mühlet vermemizin, şahısları için hayırlı olduğunu sanmasınlar. Biz onlara bu mühleti, ancak günahlarını artırsınlar diye veriyoruz. Onlar için alçaltıcı bir azap vardırلِيَزدَادُوٓاْ
- 4:137İman edip sonra inkâr eden, sonra iman edip tekrar inkâr eden, sonra da inkârlarında ileri gidenleri Allah ne bağışlayacak, ne de doğru yola eriştirecektirٱزدَادُواْ
- 4:173İnanıp güzel işler yapanlara gelince, onların mükafatlarını eksiksiz ödeyecek ve lütfundan onlara daha fazlasını da verecektir. Allah'a kulluktan çekinip büyüklük taslayanlara da şiddetli bir şekilde azab edecek ve onlar Allah'dan başka kendilerine ne bir dost, ne de bir yardımcı bulamayacaklardırوَيَزِيدُهُم
- 5:64Yahudiler, "Allah'ın eli çok sıkıdır" dediler. Söyledikleri söz sebebiyle onların elleri bağlansın ve lanete uğrasınlar! Aksine Allah'ın elleri açıktır, dilediği gibi verir. Andolsun, Rabbinden sana indirilen, onların çoğunun azgınlığını ve küfrünü azdırıyor. Biz, onların aralarına tâ kıyamete kadar düşmanlık ve kin atmışızdır. Ne zaman savaş için bir ateş yakmışlarsa, Allah onu söndürmüştür. Onlar yeryüzünde bozğunculuğa koşarlar. Şüphesiz Allah bozguncuları sevmezوَلَيَزِيدَنَّ
- 5:68De ki: "Ey kitap ehli! Tevrat'ı, İncil'i ve Rabbinizden size indirileni uygulamadıkça bir esas üzerinde değilsiniz. Şüphesiz ki, Rabbinden sana indirilenler, onların çoğunun azgınlığını ve inkârını artıracaktır. Şu halde kâfir olan bir toplum için üzülmeوَلَيَزِيدَنَّ
- 7:69Sizi uyarması için içinizden bir adam aracılığı ile, size bir zikir gelmesine şaştınız mı? Düşünün ki (Allah) sizi, Nûh kavminden sonra, onların yerine hâkimler yaptı ve yaratılışta sizi onlardan üstün kıldı. Allah'ın nimetlerini hatırlayın ki, kurtuluşa eresinizوَزَادَكُم
- 7:161Ve o vakit onlara denilmişti ki; Şu şehre yerleşin ve orada dilediğiniz şeylerden yiyin, "hitta" (günahlarımızı bağışla.) deyin ve secde ederek kapısından girin ki, suçlarınızı bağışlayalım. İyilere nimetlerimizi daha da arttıracağızسَنَزِيدُ
- 8:2Gerçek müminler ancak o müminlerdir ki, Allah anıldığı zaman yürekleri ürperir, âyetleri okunduğu zaman imanlarını arttırır. Ve bunlar yalnızca Rablerine tevekkül ederlerزَادَتهُم
- 9:37O "Nesi'" (denilen bir haram ayı geciktirmek âdeti), olsa olsa küfürde fazlalıktır ki, kâfirler onunla şaşırtılır, onu bir yıl helâl, bir yıl haram sayarlar ki, Allah'ın haram kıldığının sayısına uydursunlar da Allah'ın haram kıldığını helâl kılsınlar. İşte böylece kendilerine kötü işleri güzel gösterildi. Allah da kâfir olan bir kavmi doğru yola iletmezزِيَادَةٞ
- 9:47Eğer içinizde sizinle beraber cihada çıkmış olsalardı, bozgunculuk etmekten başka şeye yaramayacaklardı ve aranıza fitne sokmak için uğraşacaklardı. İçinizde onların laflarına kanacaklar da vardı. Allah, o zalimleri iyi bilirزَادُوكُم
- 9:124Bir sûre indirildiği zaman, içlerinden biri çıkar, "Bu sûre hanginizin imanını arttırdı?" der. Fakat müminlere gelince, aslında her inen sûre onların imanını arttırmıştır ve onlar sürekli olarak müjdelenip duruyorlarزَادَتهُ
- 9:125Kalblerinde bir hastalık olanlara gelince, onların da murdarlıklarına (küfürlerine) murdarlık (küfür) katmıştır ve kâfir olarak ölüp gitmişlerdirفَزَادَتهُم
- 10:26İyi iş, güzel amel yapanlara daha güzeli ve daha fazlasıyla karşılık vardır. Yüzlerine ne kara bulaşır, ne de aşağılanırlar. Cennet ehli işte bunlardır. Orada ebedî kalacaklardırوَزِيَادَةٞ
- 11:52Ey kavmim! Rabbinizden mağfiret isteyin, sonra O'na tevbe edin ki, üzerinize gökten bol bol bereket indirsin ve sizi kuvvetinize kuvvet katarak çoğaltsın. Gelin günahkâr olarak dönüp gitmeyinوَيَزِدكُم
- 11:63Salih dedi: "Ey kavmim! Eğer ben Rabbimden açık bir mucize üzerinde isem ve o bana tarafından bir rahmet bahşetmiş ise, ben Allah'a isyan ettiğim takdirde beni O'ndan kim kurtarabilir? Demek ki, siz bana zarar vermekten başka bir şey yapmıyorsunuzتَزِيدُونَنِي
- 11:101Biz onlara zulmetmedik, onlar kendi kendilerine zulmettiler. Allah'ı bırakıp da taptıkları tanrılar, Rabbinin emri gelince kendilerine hiçbir fayda sağlayamadılar. Hasarlarını arttırmaktan başka bir şeye yaramadılarزَادُوهُم
- 12:65Derken yüklerini açtılar ve sermayelerini kendilerine geri verilmiş olarak buldular. Dediler ki: "Ey babamız! Daha ne isteriz? İşte sermayelerimiz de bize iade edilmiş. Bununla yine ailemize zahire alır getiririz, kardeşimizi de koruruz, üstelik biryük daha fazla zahire alırız. Zaten bu aldığımız pek az bir zahiredirوَنَزدَادُ
- 13:8Her dişinin neye gebe olduğunu Allah bilir. Ve rahimler ne eksiltir, ne arttırır, onu da bilir. O'nun katında her şeyin bir ölçüsü vardırتَزدَادُ
- 14:7Ve hatırlayın ki Rabbiniz size şöyle bildirmişti: Yüceliğim hakkı için şükrederseniz elbette size (nimetimi) artırırım ve eğer nankörlük ederseniz hiç şüphesiz azabım çok şiddetlidirلَأَزِيدَنَّكُم
- 16:88İnkâr eden ve (insanları) Allah yolundan çevirenler, diğer kimseleri de bozdukları için onlara azab üstüne azab artırdıkزِدنَٰهُم
- 17:41Biz, bu Kur'ân'da akıllarını başlarına almaları için türlü şekillerde (ikaz ve ihtarı) açıkladık. Fakat bu açıklamalar ancak onların nefretini artırmıştırيَزِيدُهُم
- 17:60Vaktiyle sana şöyle vahyettiğimizi hatırla: "Şüphesiz Rabbin insanları kuşatmıştır." (İsrâ gecesi) sana açıkça gösterdiğimiz o temâşâyı ve Kur'ân'da lanet edilen ağacı da, yalnız insanlara bir imtihan için yapmışızdır. Biz onları, korkutuyoruz, fakat bu onlara ancak büyük bir taşkınlıktan başka bir sonuç vermiyorيَزِيدُهُم
- 17:82Biz Kur'ân'dan, iman edenler için bir şifa ve rahmet kaynağı olan âyetler indiriyoruz. Zalimlerin de ancak zararını artırırيَزِيدُ
- 17:97Allah kime hidayet verirse, o doğru yoldadır. Kimi de hidayetten uzak tutarsa, artık bunlar için Allah'tan başka hiçbir yardımcı bulamazsın. Ve biz, o kâfirleri kıyamet günü kör, dilsiz ve sağır oldukları halde, yüzleri üstü sürünerek haşredeceğiz. Varacakları yer cehennemdir; ateşi dindikçe onun ateşini artırırızزِدنَٰهُم
- 17:109Ve ağlayarak yüzleri üstü secdeye kapanırlar. Hem de bu Kur'ân'ı işitmek onların Allah'a teslimiyetlerini daha da artırırوَيَزِيدُهُم
Bu kök 59 ayette geçiyor; ilk 30 tanesi gösteriliyor.
Kök ve kelime çözümlemesi Quranic Arabic Corpus'tan (GNU GPL). NÛR burada anlam yorumu yapmaz.