Kök

تبع

Kur'an'da 172 yerde, 155 ayette geçer.

Önerilen okuma

Kur'an içi çıkarım

Kısaca

Gece, Musa kavmini çıkarır, Firavun peşlerine düşer. Bu kök, birinin izine basarak gitmeyi anlatır. Oradan, doğru rehbere uymak ya da yanlış izlerin peşine takılmak anlamına genişler.

Türkçedeki izi

tâbi olmak
Peşinden gitmek ve ona göre hareket etmek demektir.
tâbi
Bağlı olan, peşinden giden kişi anlamına gelir.
tabiiyet
Bağlılık, bir topluluğa ait olma anlamı buradan türemiştir.

Tanıdık kelimelerle kıyas

  • bu kökileهوي(heves, heva)

    İttiba dıştaki iz veya önderin ardına düşmektir. Heves içteki isteği yol yapmaktır. Kısacası ittiba dış izdir, heves iç meyildir.

    • 2:168Burada şeytanın adımları denir. Yani dışarıdan iz sürme uyarısı var.
    • 5:49Burada keyiflerine uyma denir. İçteki istek öne çıkar.

Müfessir diliyle

Önünden gidenin izine basıp arkasından gitmek; yönünü ve işlemini ona göre sürdürmek.

Kök, adım/iz izlemeyi ve bir şeyi başkasının peşine eklemeyi bildirir (2:168; 24:21; 23:44; 2:262). Buradan rehber, yol, çağrı gibi dış bir önderliğe yönelmiş izleme anlamına genişler (2:38; 3:31; 5:16; 31:15). Tersi yönde ise adımlarına takılma, zanna bağlanma gibi yanlış önderliklerin ardına düşmeyi ifade eder (2:208; 4:157; 53:28; 47:3).

Somuttan soyuta

Önce somut takip/kovalama: Firavun’un ardına düşmesi ve alevin iz sürmesi (10:90; 15:18; 26:52; 44:23), “şeytanın adımları” ifadesiyle ayak izi izleme (2:168; 24:21). Oradan soyuta: hidayet, elçi, hoşnutluk ve hakka yönelmiş izleme (2:38; 3:31; 5:16; 47:3) yahut zanna bağlanma (4:157; 53:28).

Kardeş köklerden farkı

  • هويile farkı

    tbʿ dışarıdaki bir iz/önderlik veya ardışıklığın peşinden gitme fiilidir; hwy ise içteki meyli/temayülü adım rehberi yapmaktır. Bu yüzden ‘ahwâ’ı izleme’ uyarısı, iç eğilimi dış önderin yerine koymamayı söyler.

Anlam alanları · 5

  1. Somut takip ve kovalamaca

    Fizikî iz sürme/peşine düşme: bir topluluğu kovalama veya bir şeyin birini takip etmesi.

  2. Ardışıklık ve peşine ekleme

    Bir şeyin ardına başka bir şeyi eklemek veya olayların/sürelerin peşi sıra gelmesi.

  3. Doğru rehbere tabi oluş

    Hidayet, elçi, hoşnutluk ve yol gibi dış önderliğin ardına düşmek.

  4. Yanlış iz ve zan peşinde gitme

    Şeytanın adımları, arzu ve zan gibi meşru olmayan önderliklerin ardına takılma.

  5. Sosyal-hukukî tâbilik ve dava takibi

    Toplumsal ‘tâbi’ olma ve bir hakkın/sonucun peşini bırakmama.

Biçimlerin kullanımı

ٱتَّبَعَ
Bir iz/önder/ilke doğrultusunda peşinden gitmek, izlemek.
أَتْبَعَ
Ardına düşürmek; peşi sıra eklemek; iz sürerek kovalamak.
مُّتَّبَعُون
Takip edilen/kovalanan (olmak).
مُتَتَابِعَيْن
Peş peşe, aralıksız birbirini izleyen (ardışık).
تَبِيع
İzi süren, hesabını soran; hak talebini takip eden.

Güven: Güçlü · incelenen 66 ayetin 33'i açıklandı (%50) · toplam 156 ayetten dengeli örnek

Kökün çok sayıdaki kullanımında iz sürme, peşi sıra gitme ve ardışıklık müşterek çekirdek olarak tutarlı görünmektedir.

Açık soru: تبيع (17:69) için ‘hesap peşine düşen’ anlamı tek bağlamdan çıkar; bu nüans sınırlı olabilir.

Bu okuma Arapça metinden ve kökün geçtiği ayetlerden çıkarıldı; meal yalnızca yardımcı olarak kullanıldı. Ayete dayanmayan iddialar otomatik silindi. Ayetlere tıklayıp kendin tart.

Kur'an'daki izi

50 sûreye yayılıyor; mushaf sırasında ilk kez 2:38'de.

FâtihaNâs
Mekkî · 105Medenî · 50
fiil · 159isim · 10sıfat · 2

Yoldaş kökler

Aynı ayetlerde bu kökle en sık birlikte geçenler. Bu bir istatistiktir, eş anlam iddiası değildir — farkı ders ortaya koyar.

Aldığı yüzler · 89

Aynı üç harf, bu kadar farklı kelime veriyor. Anlam ailesi burada görünür — sözlük anlamıdır, hüküm değildir.

ٱتَّبَعَ8يَتَّبِعُونَ8تَتَّبِعُواْ7وَٱتَّبَعُواْ6ٱتَّبِعُواْ6تَتَّبِع6ٱتَّبَعُواْ5وَٱتَّبَعَ5أَتَّبِعُ5ٱتَّبَعَكَ4وَٱتَّبِع4وَٱتَّبَعُوٓاْ4يَتَّبِعُ3نَتَّبِعُ3ٱتَّبَعُوهُ3تَتَّبِعُونَ3تَبِعَكَ3فَأَتبَعَهُ3تَبِعَ2ٱتَّبَعتَ2بِتَابِعٖ2فَيَتَّبِعُونَ2فَٱتَّبِعُونِي2مُتَتَابِعَينِ2ٱتَّبِع2فَٱتَّبِعُوهُ2فَأَتبَعَهُم2وَأُتبِعُواْ2تَبَعٗا2أَتبَعَ2فَنَتَّبِعَ2مُّتَّبَعُونَ2تَتَّبِعَ1تَبِعُواْ1ٱتُّبِعُواْ1فَٱتِّبَاعُ1يُتبِعُونَ1يَتبَعُهَآ1ٱتَّبَعَنِ1وَٱتَّبَعنَا1

Geçtiği ayetler · ilk 30

  1. 2:38Onlara dedik ki: "Hepiniz oradan inin. Size benim tarafımdan bir hidayet rehberi geldiğinde, kim o hidayetçimin izinde giderse, onlar için hiçbir korku yoktur, onlar mahzun da olmayacaklardırتَبِعَ
  2. 2:102Tuttular da Süleyman mülküne dair şeytanların uydurup izledikleri şeyin ardına düştüler. Halbuki Süleyman inkâr edip kâfir olmadı, lakin o şeytanlar kâfirlik ettiler; insanlara sihir öğretiyorlar ve Bâbil'de Harut ve Marut'a, bu iki meleğe indirilen şeyleri öğretiyorlardı. Halbuki o ikisi "biz ancak ve ancak sizi denemek için gönderildik, sakın sihir yapıp da kâfir olmayın!" demeden kimseye birşey öğretmezlerdi. İşte bunlardan karı ile kocanın arasını ayıracak şeyler öğreniyorlardı. Fakat Allah'ın izni olmadıkça bununla kimseye zarar verebilecek değillerdi. Kendi kendilerine zarar verecek ve bir fayda sağlamayacak bir şey öğreniyorlardı. Yemin olsun ki, onu her kim satın alırsa, onu alanın ahirette bir nasibi olmayacağını da çok iyi biliyorlardı. Hakkiyle bilselerdi, uğruna canlarını sattıkları şey ne çirkin bir şeydiوَٱتَّبَعُواْ
  3. 2:120Sen onların milletlerine tabi olmadıkça ne yahudiler, ne de hıristiyanlar senden asla hoşnud ve razı olmayacaklar. De ki, gerçekten de Allah'ın hidayeti, hidayetin ta kendisidir. Şânım hakkı için, sana vahiyle gelen bu kadar bilgiden sonra, kalkıp da onların arzu ve heveslerine uyacak olursan, sana Allah'dan ne bir dost bulunur, ne de bir yardımcıتَتَّبِعَ
  4. 2:143Ve işte böyle, sizi ortada yürüyen bir ümmet kıldık ki, siz bütün insanlar üzerine adalet örneği ve hakkın şahitleri olasınız, Peygamber de sizin üzerinize şahit olsun. Daha önce içinde durduğun Kâ'be'yi kıble yapmamız da şunun içindir: Peygamber'in izince gidecekleri, iki ökçesi üzerinde geri döneceklerden ayıralım. Bu iş elbette Allah'ın hidayet ettiği kimselerin dışındakilere çok ağır gelecekti. Allah imanınızı kaybedecek değildir. Hiç şüphesiz Allah, bütün insanlara çok şefkatlidir, çok merhametlidirيَتَّبِعُ
  5. 2:145Celâlim için, sen o kitap verilmiş olanlara, bütün delilleri de getirsen, yine de senin kıblene tabi olmazlar, sen de onların kıblesine tabi olmazsın. Zaten onlar da birbirlerinin kıblesine tabi değiller. Celâlim hakkı için, sana gelen bunca ilmin arkasından sen tutar da onların arzu ve heveslerine uyacak olursan, o zaman hiç şüphesiz, sen de zâlimlerden olursunتَبِعُواْ
  6. 2:166O zaman kendilerine uyulan kimseler, azabı görerek kendilerine uyanlardan kaçıp uzaklaşmışlar ve aralarındaki bütün bağlar parça parça kopmuşturٱتُّبِعُواْ
  7. 2:167Onlara uyanlar da şöyle demektedirler: "Ah, bizim için dünyaya bir dönüş olsaydı da onların bizden uzaklaştıkları gibi biz de onlardan uzaklaşsaydık!" İşte böylece Allah onlara bütün amellerini, üzerlerine yığılmış hasretler (pişmanlık ve üzüntüler) halinde gösterecektir. Onlar bu ateşten çıkacak değillerdirٱتَّبَعُواْ
  8. 2:168Ey insanlar! Bütün yeryüzündeki nimetlerimden helal olmak, temiz olmak şartıyla yiyin. Fakat şeytanın adımlarına uymayın. Çünkü o size belli bir düşmandırتَتَّبِعُواْ
  9. 2:170Onlara: "Allah'ın indirdiğine uyun." dendiği vakit de: "Yok, atalarımızı neyin üzerinde bulduysak ona uyarız." dediler. Ya ataları bir şeye akıl erdiremez ve doğruyu seçemez idiyseler de mi onlara uyacaklarٱتَّبِعُواْ
  10. 2:178Ey iman edenler! Öldürmede kısas size farz kılındı. Hüre hür, köleye köle, kadına kadın. Ama her kim, ölenin kardeşi tarafından bir şey karşılığı bağışlanırsa, o zaman örfe uyması, ona diyeti güzellikle ödemesi gerekir. Bu, Rabbiniz tarafından bir hafifletme ve bir rahmettir. Her kim bunun arkasından yine saldırırsa, artık ona acı veren bir azab vardırفَٱتِّبَاعُ
  11. 2:208Ey iman edenler! Hepiniz barış ve selamete girin de şeytanın adımlarına uymayın. Çünkü o sizin aranızı açan belli bir düşmandırتَتَّبِعُواْ
  12. 2:262Allah yolunda mallarını infak eden, sonra verdiklerinin arkasından başa kakmayı, gönül incitmeyi uygun görmeyen kimselerin Rableri yanında mükafatları vardır. Onlara hiçbir korku yoktur ve onlar, üzülmeyeceklerdirيُتبِعُونَ
  13. 2:263Bir tatlı dil ve kusurları bağışlamak, arkasından eza ve gönül bulantısı gelecek bir sadakadan daha hayırlıdır. Allah, hiçbir şeye muhtaç değildir, halimdir, yumuşak davranırيَتبَعُهَآ
  14. 3:7Sana bu kitabı indiren O'dur. Bunun âyetlerinden bir kısmı muhkemdir ki, bu âyetler, kitabın anası (aslı) demektir. Diğer bir kısmı da müteşabih âyetlerdir. Kalblerinde kaypaklık olanlar, sırf fitne çıkarmak için, bir de kendi keyflerine göre te'vil yapmak için onun müteşabih olanlarının peşine düşerler. Halbuki onun te'vilini Allah'dan başka kimse bilmez. İlimde uzman olanlar, "Biz buna inandık, hepsi Rabbimiz katındandır." derler. Üstün akıllılardan başkası da derin düşünmezفَيَتَّبِعُونَ
  15. 3:20Buna karşı seninle münakayaşa kalkışırlarsa de ki: "Ben, bana uyanlarla birlikte kendi özümü Allah'a teslim etmişimdir". Kendilerine kitap verilenlere ve (kitap verilmeyen) ümmîlere de ki: "Siz de İslâm'ı kabul ettiniz mi?" Eğer İslâm'a girerlerse hidayete ermiş olurlar. Eğer yüz çevirirlerse, sana düşen şey ancak tebliğ etmektir. Allah kulları görendirٱتَّبَعَنِ
  16. 3:31De ki, siz gerçekten Allah'ı seviyorsanız bana uyun ki, Allah da sizi sevsin ve suçlarınızı bağışlasın. Çünkü Allah çok esirgeyici ve bağışlayıcıdırفَٱتَّبِعُونِي
  17. 3:53Ey Rabbimiz, senin indirdiğine iman ettik, o peygambere de uyduk. Artık bizi şahidlerle beraber yazوَٱتَّبَعنَا
  18. 3:55O zaman Allah şöyle dedi: "Ey İsa, şüphesiz ki seni öldüreceğim, seni kendime yükselteceğim ve seni inkârcılardan temizleyeceğim. Hem sana uyanları, kıyamete kadar o küfredenlerin üstünde tutacağım. Sonra dönüşünüz banadır, ayrılığa düştüğünüz hususlarda aranızda hükmedeceğimٱتَّبَعُوكَ
  19. 3:68Doğrusu onların İbrahim'e en yakın olanı, ona uyanlar, şu Peygamber ve iman edenlerdir. Allah da müminlerin dostudurٱتَّبَعُوهُ
  20. 3:73Ve kendi dininize uyanlardan başkasına inanmayın" (dediler). De ki: "Şüphesiz doğru yol, Allah'ın yoludur". (Onlar kendi aralarında): "Size verilenin benzerinin hiçbir kimseye verilmiş olduğuna, yahut Rabbinizin huzurunda sizin aleyhinize deliller getireceklerine" (de inanmayın dediler). De ki: "Lütuf Allah'ın elindedir, onu dilediğine verir. Allah, rahmeti bol olan, her şeyi hakkıyla bilendirتَبِعَ
  21. 3:95De ki: "Allah doğru söylemiştir. Öyle ise dosdoğru, Allah'ı birleyici olarak İbrahim'in dinine uyun. O, müşriklerden değildiفَٱتَّبِعُواْ
  22. 3:162Allah'ın rızasına uyan kimse, Allah'ın hışmına uğrayan ve varacağı yer cehennem olan kimse gibi midir? Varış yeri olarak ne kötüdür orasıٱتَّبَعَ
  23. 3:167İki topluluğun karşılaştığı günde başınıza gelen musibet de Allah'ın izniyledir. Bu da müminleri belirlemesi ve hem de münafıklık yapanları ayırt etmesi içindir. Ve onlara: "Geliniz, Allah yolunda savaşınız veya (hiç olmazsa) savunmaya geçiniz." denilmişti. Onlar ise: "Biz savaşmasını (veya savaş olacağını) bilseydik arkanızdan gelirdik." demişlerdi. Onlar, o gün, imandan çok küfre yakındılar. kalblerinde olmayanı ağızlarıyla söylüyorlardı. Allah neyi gizlediklerini daha iyi bilendirلَّٱتَّبَعنَٰكُم
  24. 3:174Bunun üzerine kendilerine hiç bir kötülük dokunmadan Allah'ın nimeti ve lütfuyla geri döndüler ve Allah'ın rızasına uydular. Allah büyük lütuf sahibidirوَٱتَّبَعُواْ
  25. 4:27Allah sizin tevbenizi kabul etmek istiyor. Halbuki şehvetlerine uyanlar ise, sizin doğru yoldan büyük bir meyl ile sapmanızı istiyorlarيَتَّبِعُونَ
  26. 4:83Kendilerine güven veya korku hususunda bir haber geldiğinde onu hemen yayıverirler. Halbuki onu peygambere ve aralarında yetkili kimselere götürselerdi, onlardan sonuç çıkarmaya gücü yetenler, onu anlarlardı. Allah'ın üzerinizdeki lütfu ve rahmeti olmasaydı, pek azınız hariç, şeytana uyardınızلَٱتَّبَعتُمُ
  27. 4:92Hata dışında bir mümin, diğer bir mümini öldüremez. Ve kim bir mümini yanlışlıkla öldürürse, mümin bir köle azad etmesi ve ölenin ailesine (varislerine) teslim edilecek bir diyet vermesi gerekir. Ancak ölünün ailesinin bağışlaması müstesnadır. Eğer öldürülen, mümin olmakla beraber size düşman bir kavimden ise, o zaman, öldürenin bir köle azad etmesi gerekir. Eğer öldürülen sizinle aralarında antlaşma olan bir kavimden ise, öldürenin, ölenin ailesine diyet vermesi ve mümin bir köle azad etmesi gerekir. Bunlara gücü yetmeyenin de Allah tarafından tevbesinin kabulü için arka arkaya iki ay oruç tutması gerekir. Allah, Alimdir (her şeyi bilendir), Hakimdir (hüküm ve hikmet sahibidir)مُتَتَابِعَينِ
  28. 4:115Kim kendisine doğru yol besbelli olduktan sonra Peygamber'e karşı çıkar, müminlerin yolundan başkasına uyup giderse onu döndüğü yolda bırakırız ve cehenneme sokarız. Orası ne kötü bir gidiş yeridirوَيَتَّبِع
  29. 4:125İyilik yaparak kendisini Allah'a teslim eden ve İbrahim'in dinine dosdoğru olarak tâbi olan kimseden, din bakımından daha iyi kim olabilir? Allah, İbrahim'i dost edinmiştiوَٱتَّبَعَ
  30. 4:135Ey iman edenler! Adaleti ayakta tutan ve kendiniz, anababanız ve yakın akrabanız aleyhine de olsa, yalnız Allah için şahitlik eden kimseler olunuz. Zira zengin de olsa, fakir de olsa, Allah ikisine de (sizden) daha yakındır. Nefsinizin arzusuna uyarak adaletten uzaklaşmayın. Eğer (şahitlik ederken) dilinizi eğer, bükerseniz veya çekinirseniz, şüphesiz Allah yaptıklarınızdan haberdardırتَتَّبِعُواْ

Bu kök 155 ayette geçiyor; ilk 30 tanesi gösteriliyor.

Kök ve kelime çözümlemesi Quranic Arabic Corpus'tan (GNU GPL). NÛR burada anlam yorumu yapmaz.