Kök

بغي

Kur'an'da 96 yerde, 90 ayette geçer.

Önerilen okuma

Kur'an içi çıkarım

Kısaca

Sabah deniz sakindir; insanlar gemiye biner, rızık arar. Kur’an bu kökle, isteğin hedefe yönelmesini anlatır: bazen helal nasip ve Allah’a yakınlık için, bazen de başkasının hakkını aşan taşkınlık için. Şöyle der: Verilenden ahireti gözet ama yerde bozgunculuğu zorlamaya kalkma (28:77).

Müfessir diliyle

İradeyi bir şeye doğru sevk etmek; çoğu bağlamda hakkın payını aşıp hududu zorlamak.

VIII. bâb (ibtighā’) doğrudan bir hedefe yönelmiş, sonuç odaklı bir gayreti gösterir (2:198; 5:35); aynı kökün isim ve sülâsî fiili ise bu yönelişin payı aşan, meşru sınırı zorlayan tarafını açığa çıkarır (7:33; 10:23). Aynı ayette iki uç birlikte görünür: “Verilenden ahireti gözet, ama yeryüzünde bozgunculuğu zorlamaya kalkma” (28:77).

Somuttan soyuta

Somut rızık arayışından başlar: gündüz ve deniz, ilahî lütuftan pay devşirmek için imkân kılınır (17:12; 17:66; 35:12). Buradan, Allah’ın rızasını hedefleyen içe dönük yönelişe (2:207; 2:272), oradan da pay gaspına ve saldırgan taşkınlığa yükselir (10:23; 49:9).

Anlam alanları · 5

  1. Meşru pay ve imkân gözeten yöneliş

    İmkân ve rızık için iradenin dış dünyaya sevki; nötr/olumlu bağlamda hedefe yönelme.

  2. İlahî rızayı hedefleyen yöneliş

    Gayretin mihveri Allah’ın rızası, yakınlığı ve lütfudur; yöneliş maksat bakımından yüceltilir.

  3. Taşkınlık, saldırı ve pay gaspı

    Başkasının hakkına yüklenme, sınırı zorlama; toplumsal-siyasal düzlemde haksız tasallut.

  4. Kıskanç rekabetten doğan ayrılık

    İçten içe pay kapma hırsı nedeniyle hakikatte ayrışma ve çekişme.

  5. Cinsel hudut ihlali

    İffet sınırını zorlayan yöneliş; cinsellikte meşru dairenin ötesine itilme.

Biçimlerin kullanımı

ٱبْتَغَىٰ
İradeyi belirli bir hedefe sevk etmek; bir yol, pay veya yakınlık gözetmek.
ٱبْتِغَآء
Belirli bir gaye uğruna yöneliş ve gözetiş; maksat merkezli çaba.
بَغَىٰ
Sınırı zorlamak; başkasının hakkı üzerine yüklenmek, tasallut.
بَغْي
Meşru payı aşan taşkınlık/zulüm veya böyle bir taşkınlığa sevk eden hırs.
يَنبَغِى
Uygun düşmek/yerinde olmak (çoğunlukla ‘olmaz/yakışmaz’ tarzında norm bildirir).
بَغِيّ
İffet hududunu çiğneyen kadın; cinsel bağlamda sınır aşımı şahsı.

Güven: Güçlü · incelenen 61 ayetin 34'i açıklandı (%56) · toplam 90 ayetten dengeli örnek

Ayetler hem olumlu yönelişi hem de sınır aşımını geniş ve tutarlı bir dağılımla gösteriyor; 28:77 gibi âyetlerde iki yüz birlikte sabitleniyor.

Açık soru: يَنبَغِى’nin normatif ‘yakışma/imkânsızlık’ tonu ile kökün diğer kullanımları arasındaki bağ semantik olarak örtük kalabilir.

Bu okuma Arapça metinden ve kökün geçtiği ayetlerden çıkarıldı; meal yalnızca yardımcı olarak kullanıldı. Ayete dayanmayan iddialar otomatik silindi. Ayetlere tıklayıp kendin tart.

Kur'an'daki izi

41 sûreye yayılıyor; mushaf sırasında ilk kez 2:90'de.

FâtihaNâs
Mekkî · 53Medenî · 37
fiil · 65isim · 31

Yoldaş kökler

Aynı ayetlerde bu kökle en sık birlikte geçenler. Bu bir istatistiktir, eş anlam iddiası değildir — farkı ders ortaya koyar.

Aldığı yüzler · 56

Aynı üç harf, bu kadar farklı kelime veriyor. Anlam ailesi burada görünür — sözlük anlamıdır, hüküm değildir.

ٱبتِغَآءَ10يَبتَغُونَ6يَنبَغِي6بَغيَا4يَبغُونَ4وَلِتَبتَغُواْ4بَاغٖ3وَيَبغُونَهَا3وَٱبتَغُواْ2تَبتَغُواْ2وَٱبتِغَآءَ2لِّتَبتَغُواْ2لِتَبتَغُواْ2وَٱبتَغِ2بَغِيّٗا2ٱبتَغَىٰ2بَغيًا1يَبتَغِ1تَبغُونَهَا1تَبغُواْ1تَبتَغُونَ1ٱبتِغَآءِ1أَيَبتَغُونَ1وَٱبتَغُوٓاْ1تَبتَغِيَ1أَبتَغِي1بِبَغيِهِم1أَبغِي1وَٱلبَغيَ1وَتَبغُونَهَا1أَبغِيكُم1يَبغُونَكُمُ1ٱبتَغَوُاْ1بَغيُكُم1بَغيٗا1نَبغِي1وَٱلبَغيِ1لَّٱبتَغَواْ1نَبغِ1بُغِيَ1

Geçtiği ayetler · ilk 30

  1. 2:90Ne kadar çirkindir o uğruna kendilerini sattıkları şey ki; Allah'ın kullarından dilediğine kendi lütuf ve kereminden vahiy indirmesine kafa tutarak, Allah ne indirdiyse hepsini inkâr ettiler. İşte bu yüzden de gazap üstüne gazaba uğradılar. Can yakıcı azap asıl kâfirler içindirبَغيًا
  2. 2:173O, size yalnız şunları haram kıldı: Ölü hayvan, kan, domuz eti, bir de Allah'tan başkası adına kesilen hayvanlar. Sonra kim bunlardan yemeye mecbur kalırsa, başkasının hakkına tecavüz etmemek ve zaruret ölçüsünü geçmemek şartıyla ona da bir günah yükletilmez. Çünkü Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhametlidirبَاغٖ
  3. 2:187Oruç gecesi kadınlarınıza yaklaşmanız, size helâl kılındı. Onlar, sizin için bir örtü, siz de onlar için bir örtü durumundasınız. Allah, nefsinize güvenemeyeceğinizi bildiği için müracaatınızı kabul buyurdu ve sizi bağışladı. Şimdi onlara yaklaşın ve Allah'ın sizler için yazdığını isteyin. Ta fecrin beyaz ipliği siyah iplikden size seçilinceye kadar yiyin, için. Sonra da ertesi geceye kadar orucu tam tutun. Bununla beraber siz mescitlerde îtikaf halinde iken onlara yaklaşmayın. Bunlar, Allah'ınsınırlarıdır, sakın onlara yaklaşmayın. Allah, âyetlerini insanlara böyle açıklıyor ki sakınıp korunsunlarوَٱبتَغُواْ
  4. 2:198Rabbinizin lütfunu istemenizde size bir günah yoktur. Arafat'tan indiğiniz zaman Meş'ari Haram yanında (Müzdelife'de) Allah'ı zikredin. O'nu, size gösterdiği şekilde zikredin. Doğrusu siz, bundan önce gerçekten sapmışlardandınızتَبتَغُواْ
  5. 2:207Yine insanlardan kimi de vardır ki, Allah'ın rızasına ermek için kendini feda eder. Allah ise kullarına çok merhametlidirٱبتِغَآءَ
  6. 2:213İnsanlar tek bir ümmetti. Ayrılmaları üzerine Allah, rahmetinin müjdecileri ve azabının habercileri olmak üzere peygamberler gönderdi ve beraberlerinde hak ile ilgili kitap indirdi ki, insanların, aralarında ihtilaf ettikleri şeyler hakkında hakem olsun. Bunda da sırf o kitap verilenler, kendilerine bunca deliller geldikten sonra tuttular, aralarındaki hırs ve kıskançlık yüzünden anlaşmazlığa düştüler. Bunun üzerine Allah kendi izniyle, iman edenleri, onların hakkında anlaşmazlığa düştükleri hakka, ulaştırdı. Allah, dilediğini doğru yola iletirبَغيَا
  7. 2:265Allah'ın rızasını aramak, kendilerini veya kendilerinden bir kısmını Allah yolunda sabit kılmak için mallarını Allah yolunda harcayanların hâli ise, bir tepedeki güzel bir bahçenin hâline benzer ki, ona kuvvetli bir sağnak düşmüş de yemişlerini iki kat vermiştir. Böyle bir bahçeye yağmur düşmese bile mutlaka bir çisenti vardır. Allah, yaptıklarınızı görürٱبتِغَآءَ
  8. 2:272Onları yola getirmek senin boynuna borç değildir, ancak Allah dilediğini yola getirir. Yaptığınız her iyilik sırf kendiniz içindir. Siz yalnızca Allah rızasını gözetmenin dışında infak etmezsiniz. İyilik cinsinden ne infak ederseniz o size aynen ödenir. Size hiçbir şekilde haksızlık yapılmazٱبتِغَآءَ
  9. 3:7Sana bu kitabı indiren O'dur. Bunun âyetlerinden bir kısmı muhkemdir ki, bu âyetler, kitabın anası (aslı) demektir. Diğer bir kısmı da müteşabih âyetlerdir. Kalblerinde kaypaklık olanlar, sırf fitne çıkarmak için, bir de kendi keyflerine göre te'vil yapmak için onun müteşabih olanlarının peşine düşerler. Halbuki onun te'vilini Allah'dan başka kimse bilmez. İlimde uzman olanlar, "Biz buna inandık, hepsi Rabbimiz katındandır." derler. Üstün akıllılardan başkası da derin düşünmezٱبتِغَآءَ
  10. 3:19Doğrusu Allah katında din, İslâm'dır; o kitap verilenlerin anlaşmazlıkları ise sırf kendilerine ilim geldikten sonra aralarındaki taşkınlık ve ihtirastan dolayıdır. Her kim Allah'ın âyetlerini inkâr ederse iyi bilsin ki, Allah hesabı çabuk görendirبَغيَا
  11. 3:83Onlar, Allah'ın dininden başkasını mı arıyorlar? Halbuki göklerde ve yerde ne varsa hepsi, ister istemez O'na boyun eğmiştir ve O'na döndürülüp götürüleceklerdirيَبغُونَ
  12. 3:85Kim İslâm'dan başka bir din ararsa ondan asla kabul edilmeyecek ve o ahirette de zarar edenlerden olacaktırيَبتَغِ
  13. 3:99De ki: "Ey kitap ehli! Gerçeği görüp bildiğiniz hâlde niçin Allah'ın yolunu eğri göstermeye yeltenerek müminleri Allah'ın yolundan çevirmeye kalkışıyorsunuz? Allah yaptıklarınızdan habersiz değildirتَبغُونَهَا
  14. 4:24Bir de harb esiri olarak sahibi bulunduğunuz cariyeler müstesna, evli kadınlarla evlenmeniz de size haram kılındı. Bütün bunlar Allah'ın üzerinize farz kıldığı hükümlerdir. Bunların dışında kalanlar ise iffetli olarak zina etmeksizin mallarınızla mehir vermek suretiyle evlenmek istemeniz size helal kılındı. O halde onlardan nikah ile faydalanmanıza karşılık mehirlerini kendilerine verin ki, bu farzdır. O mehri takdir edip kesinleştirdikten sonra birbirinizi razı etmenizde bir mahzur yoktur. Şüphesiz ki Allah her şeyi çok iyi bilendir, hüküm ve hikmet sahibidirتَبتَغُواْ
  15. 4:34Erkekler, kadın üzerine idareci ve hakimdirler. Çünkü Allah birini (cihad, imamet, miras gibi işlerde) diğerinden üstün yaratmıştır. Bir de erkekler mallarından (aile fertlerine) harcamaktadırlar. İyi kadınlar, itaatkar olanlar ve Allah'ın korunmasını emrettiği şeyleri kocalarının bulunmadığı zamanlarda da koruyanlardır. Fenalık ve geçimsizliklerinden korktuğunuz kadınlara gelince: Önce kendilerine öğüt verin, yataklarından ayrılın. Bunlar da fayda vermezse dövün. Eğer size itaat ederlerse kendilerini incitmeye başka bir bahane aramayın. Çünkü Allah çok yücedir, çok büyüktürتَبغُواْ
  16. 4:94Ey İman edenler! Allah yolunda cihada çıktığınız zaman, mümini kâfirden ayırmak için iyice araştırın. Size selam veren kimseye, dünya hayatının menfaatini gözeterek, "Sen mümin değilsin" demeyin. Allah katında çok ganimetler var. İslâm'a ilk önce girdiğiniz zaman siz de öyle idiniz. Sonra Allah size lutufta bulundu. Onun için iyice araştırın. Şüphesiz ki Allah, yaptıklarınızdan haberdardırتَبتَغُونَ
  17. 4:104Düşman topluluğunu takip etmede gevşeklik göstermeyin. Eğer siz acı duyuyorsanız, kuşkusuz onlar da sizin acı duyduğunuz gibi acı çekiyorlar. Oysa siz Allah'tan onların ümit edemeyecekleri şeyleri umuyorsunuz. Kuşkusuz Allah her şeyi bilendir, hikmet sahibidirٱبتِغَآءِ
  18. 4:114Bir sadaka vermeyi yahut iyilik yapmayı veyahut da insanlar arasını düzeltmeyi emreden(ler)inki hariç, onların aralarındaki gizli gizli konuşmalarının çoğunda hiçbir hayır yoktur. Kim bunları sırf Allah'ın rızasını kazanmak için yaparsa, yakında ona büyük bir mükafat vereceğizٱبتِغَآءَ
  19. 4:139Onlar, müminleri bırakıp kâfirleri dost ediniyorlar. Onların yanında izzet ve şeref mi arıyorlar? Halbuki bütün izzet ve şeref Allah'a aittirأَيَبتَغُونَ
  20. 5:2Ey iman edenler! Allah'ın alâmetlerine, haram aya, kurbanlık hediyelere, gerdanlıklarına ve Rablerinden lutuf ve rıza bekleyerek Kabe'ye yönelenlere sakın saygısızlık etmeyin. İhramdan çıktığınız zaman avlanabilirsiniz. Sizi Mescidi Haram'dan çevirdiklerinden dolayı bir topluma karşı olan kininiz, sizi saldırıya sevk etmesin. İyilik ve takva üzerinde yardımlaşın, günah ve düşmanlık üzerinde yardımlaşmayın. Allah'tan korkun. Çünkü Allah'ın azabı çetindirيَبتَغُونَ
  21. 5:35Ey inananlar, Allah'tan korkun, O'na yaklaşmaya yol arayın ve O'nun yolunda cihad edin ki, kurtuluşa eresinizوَٱبتَغُوٓاْ
  22. 5:50Yoksa cahiliyye hükmünü mü arıyorlar? kesinlikle bilen bir toplum için Allah'tan daha güzel hüküm veren kim olabilirيَبغُونَ
  23. 6:35Eğer onların yüz çevirmesi sana ağır geldiyse, haydi gücün yetiyorsa yerin içine (inebileceğin) bir delik, ya da göğe (çıkabileceğin) bir merdiven ara ki onlara bir mucize getiresin! Allah dileseydi, elbette onları hidayet üzerinde toplardı. O halde cahillerden olmaتَبتَغِيَ
  24. 6:114Allah, size Kitab'ı (Kur'ân'ı) açıklanmış olarak indirdiği halde, ondan başka bir hakem mi arayayım? Kendilerine kitap verdiklerimiz, o Kur'ân'ın, gerçekten Rabbin katından hak olarak indirilmiş olduğunu bilirler. O halde sakın şüphe edenlerden olmaأَبتَغِي
  25. 6:145De ki: "Bana vahyolunanda, (bu haram dediklerinizi) yiyen kimse için haram edilmiş bir şey bulamıyorum. Ancak leş, veya akıtılmış kan, yahut domuz etiki bu gerçekten pistir yahut Allah'tan başkası adına kesilmiş bir hayvan olursa, bunlar haramdır. Ama kim çaresiz kalırsa, (başkasının hakkına) tecavüz etmemek ve zaruret sınırını aşmamak üzere (bunlardan yiyebilir)" Çünkü Rabbin çok bağışlayandır, merhamet edendirبَاغٖ
  26. 6:146Yahudilere bütün tırnaklı hayvanları haram kıldık. Sırtlarında, yahut bağırsaklarında bulunan, ya da kemiğe karışan yağlar dışında, sığır ve koyunun da, yağlarını onlara haram ettik. Saldırganlıkları yüzünden onları böyle cezalandırdık. Biz elbette doğru söyleyenlerizبِبَغيِهِم
  27. 6:164De ki: Allah herşeyin Rabbi iken, ben O'ndan başka Rab mi arayayım? Herkesin kazandığı yalnız kendisine aittir. Kendi (günah) yükünü taşıyan hiç kimse, bir başkasının (günah) yükünü taşımaz. Sonra dönüşünüz Rabbinizedir. O, ayrılığa düştüğünüz gerçeği size haber verecektirأَبغِي
  28. 7:33De ki: "Rabbim, sadece fuhşiyatı, onun açık ve gizli olanını, günahları, haksız yere isyanı, haklarında hiç bir delil indirmediği şeyleri Allah'a ortak koşmanızı ve Allah hakkında bilmediğiniz şeyleri söylemenizi yasaklamıştırوَٱلبَغيَ
  29. 7:45Onlar, Allah'ın yolundan men ederler ve onu eğriltmek isterler, ahireti de inkâr ederlerdiوَيَبغُونَهَا
  30. 7:86Tehdit ederek, inananları Allah yolundan alıkoyarak ve o yolun eğriliğini arayarak öyle her yolun başında oturmayın. Düşünün ki siz az idiniz de O sizi çoğalttı. Bakın ki bozguncuların sonu nasıl olmuşturوَتَبغُونَهَا

Bu kök 90 ayette geçiyor; ilk 30 tanesi gösteriliyor.

Kök ve kelime çözümlemesi Quranic Arabic Corpus'tan (GNU GPL). NÛR burada anlam yorumu yapmaz.